Dijalog kultura 22.07.2012.

Tema: KULTURNI I NAUČNI CENTAR MILUTIN MILANKOVIĆ U DALJU

Očinski dom, kako Milutin Milanković naziva rodnu kuću i nadahnuto joj se u svakoj prilici vraća u autobiografiji „Uspomene, doživljaji i saznanja“ jeste ishodišna tačka Milankovićevog života i stvaralaštva.

U emisiji pohodim očinski dom Milutina Milnakovića koji je od avetinjske ruševine prerastao u Kulturni i naučni centar „Milutin Milanković“ u Dalju, zaslugom pre svega pesnika i književnik Đorđa Nešića. Prvo potpuno posvećen obnovi samog zdanja, zatim osnivanja Centra, sada mu Nešić istim posvećenjem udahnjuje život.

U ovom izdanju Dijaloga kultura, Đorđe Nešić, upravnik Kulturnog i naučnog centra Milutin Milanković u Dalju govori o Milankovićevom očinskom domu iz Milankovićevih Uspomena i o onome šta je danas, ali i o tome šta je kao inspiracija u njegovom pesništvu i projektima Kulturnog i naučnog centra „Milutin Milanković“.

Ako posetite Centar, doživećete čaroliju Milankovićevog vremena i u samom objektu „Očinskog doma“ i u bašti koja se protezala do Dunava, reke koja je toliko puta bila i preokupacija i inspiracija Milutina Milankovića: i u detinjstvu i ranoj mladosti u Dalju, i tokom studija i inženjerskih dana u Beču i u vreme kada je tokom Prvog svetskog rata bio inteniran u Budimpešti i u Beogradu svih decenija naučne i profesorske karijere i to sa prozora svog kabineta. Kulturni i naučni centar Milutin Milanković stalno se obogaćuje ekponatima. Muzejski deo nedavno je obogaćen eletrično-mehaničkim modelom precesionog ciklusa kretanja Zemlje, koji u sebi objedinjava promene nagiba Zemljine ose, kao i cikluse rotacije i revolucije.

U Predgovoru dela Kanon osunčavanja Zemlje i njegova primena na problem ledenih doba, Milutin Milanković je napisao:

„Njutnov zakon gravitacije zahvaljujući kome učenje o kretanju nebeskih tela, nebeska mehanika, ima svoj čvrsti temelj, prvi je član u zakoniku vasione i našeg planetarnog sitema. Odmah iza ovoga člana dolazi i drugi, ne manje važan i ne manje obuhvatan. Prvi član govori o veličini uzajamnog privlačenja nebeskih tela koje upravlja njihovim kretanjem i prisiljava planete na njihov obilazak oko Sunca; drugi član govori o prostiranju zračenja zvezda, dakle i o toplotnoj snazi koju daje sunce. I ona opada, isto kao i privlačna snaga Sunca, sa kvadratom rastojanja. Šireći se kroz prostor brzinom svetlosti, sunčevi zraci stižu na površine planeta. Količine toplote koje oni pri tome donose planetama, zavise ne samo od odstojanja određene planete od Sunca nego i od upadnog ugla pod kojim zraci stižu na uočeni deo površine planete. Raspodela sunčeve toplote na površinama planeta, uzimajući u obzir ove činjenice, može se obuhvatiti matematičkim obrascima. Osunčavanje planeta, dakle i one koja nas među njima najviše zanima, Zemlje, podleže neprekidnoj promeni. Obrtanje Zemlje oko svoje ose ima kao posledicu smenu dana i noći, a njeno kruženje oko Sunca izaziva tok godišnjih doba; uzajamno privlačenje planeta polako ali stalno menja oblik i prostorni položaj Zemljine putanje; precesija Zemljine ose dovodi do toga da se i ekvinocijalni položaji Zemlje premeštaju duž ove promenljive Zemljine putanje, a sve to ima kao neminovnu posledicu sekularni tok osunčavanja Zemlje. Sve ove promene, zahvaljujući sfernoj astronomiji i nebeskoj mehanici, mogu se matematički egzaktno opisati i, korak po korak pratiti u daleka doba. Krajnji efekt Sunčevog zračenja, koji nas sasvim izuzetno zanima, jeste stanje temperature na površinama planeta i njihovim atmosferama. Iako pri ulasku Sunčevih zraka u atmosferski omotač planeta, energija koju sadrže ti zraci trpi raznovrsne promene, da bi na kraju u određenom temperaturnom stanju planete i njene atmosfere našla svoj očigledni izraz, ipak je Sunčevo zračenje jedina aktivna stavka u toplotnom bilansu naše Zemlje i onih planeta koje su pokrivene čvrstom korom. Pojave koje se odigravaju u atmosferskim omotačima planeta, isto tako se pokoravaju dobro utemeljenim zakonim fizike koji se mogu obuhvatiti matematičkim obrascima. Ako bi se, dakle, uspelo, da se odredi odnos između stanja ozračivanja i temperaturnog stanja planeta, onda bi bilo moguće da se iz jačine Sunčevog zračenja i mehanizma našeg planetarnog sistema matematički opiše i numerički prikaže vremenski tok temperaturnih pojava na površini planeta.“

Urednica i autorka: Drenka Dobrosavljević

Muzički urednik: Predrag Jovanović

Ton-majstorka: Marica Jung