Dijalog kultura 06.02.2011.

Tema: ARTES MECHANICAE – Drugi deo

U drugom delu istoimenog rada Drenka Dobrosavljević traga za odgovorom na pitanje: Šta je pokrenulo višeslojne društveno-ekonomske i saznajne promene koje će uvesti evropsku civilizaciju u modernog doba? Zalazeći u svestranosti i plodonosno vrenje renesansnih zanatskih i umetničkih radionica, iz dubina tih vekova, izranja – široj javnosti manje poznat – doprinos i uticaj tog znanja u istorijskom prostoru i vremenu – na nastanak i razvoj nove nauke.

Primena novih tehnologija presudna je u razvoju fundamentalnih nauka. I obrnuto, primenom nauke – tehnologije i tehnološki procesi sve brže menjaju celokupnu našu civilizaciju, sve oblasti stvaralaštva, svakodnevicu, društene, političke i ekonomske odnose u globalnim vezama naše planete, pa čak i prirodu, sve više zalazeći i u samu fenomenologiju i nastanak živog i života. Koreni moderne nauke su duboki. Galilejev pogled u nebo teleskopom 1609, Vezalijusov pogled u čoveka disekcijom i pogled Levenhuka, (prvobitno trgovca tkaninama), kroz mikroskop u bočicu s vodom iz jezera, najkrupniji su pokretački iskoraci iz sholastičkih prvenstveno teoloških i metafizičkih preokupacija. Prema Aleksandru Koareu, 1543. godinu treba posebno zapamtiti iz dva razloga. Te godine objavljeno je Kopernikovo delo De Revolutionibus Orbium Coelestium i anatomija Andreasa Vezalijusa De Humani Corporis Fabrica. Istovremeno, u 15. i 16. veku inženjeri, tehnički i umetnici, unlearned men, neuvažavani u nauci zbog nepoznavanja latinskog – jezika nauke – i nepoznavanje filozofije, fizike, astronomije, matematike, geometrije, logike, kao i etike i prava i drugih disciplina koje se izučavaju na univerzitetima, počinju da skreću pažnju na značaj svog iskustva i da se zalažu za to da ih nauka uvaži, kao i da u svoje okrilje primi i njihove traktate pisane živim jezicima. „Pred kraj srednjega veka obelodanjuje se jedna nova duhovna nastrojenost“, zaključuje Alfred Nort Vajthed i dodaje: „Izumevanje je podstaklo mišljenje, mišljenje je ubrzalo spekulaciju u vezi s fizikom, helenski rukopisi su predočili ono što su otkrili ljudi u antici. Napokon, mada je 1500. Evropa znala manje od Arhimeda, koji je preminuo 212. godine pre naše ere, ipak je 1700. bilo napisano Njutnovo delo Principija, i svet je podobro zakoračio u modernu epohu“. I Aleksandar Koare smatra da se obnavljanje i usvajanje Arhimedovih dela nalaze u osnovi naučne revolucije do koje će doći u 17. veku. Prema Paolu Rosiju, povratak Arhimedu dogodiće se u renesansi, s Leonardom i biće od epohalnog značaja jer će pokrenuti definitivan raskid prezira prema tehničkom, inženjerskom i umetničkom radu i znanju (kao i prema preduzetništvu) u odnosu na intelektualna pregnuća. To će dati novi pravac evropskoj, danas svetskoj civilizaciji. Inženjeri, majstori, umetnici nisu više bezimeni i na dnu društvene hijerarhije, naprotiv. Prema Vajthedu, sjedinjenje između traganja za opštim idejama i beleženja tvrdih činjenica nije moglo da nastupi pre nego što je bitno uvećan ugled zanatstva i tehničkog postignuća, a to se desilo tek kada su preduzetnici i zanatlije u velikim gradovima postali društvena klasa koja je sebe smatrala jednakom sa zemljoposednicima i njihovim činovnicima, kao i sveštenicima. Arnold Hauser sažima ista saznanja na zaključak da se preokret dogodio u 16. veku, kada se Karlo Peti sagnuo da podigne četkicu koja je Ticijanu ispala iz ruke.

Adaptacija za radio istoimenog rada Drenke Dobrosavljević i urednica emisije Drenka Dobrosavljević

Muzički urednik: Predrag Jovanović

Spikeri: Jadranka Kovač i Goran Kostić

Ton-majstorke: Marica Jung i Sabina Nedić