Dijalog kultura 10.11.2013.

Tema: DIPLOMATSKE PREPISKE I ISTORIJOGRAFIJA. SRPSKO-ITALIJANSKI DIPLOMATSKI ODNOSI 1878-1908

Italija je prva zemlja s kojom je Kneževina Srbija uspostavila diplomatske odnose nakon što je stekla nezavisnost na Berlinskom kongresu 1878. Ti odnosi imaju i dublje korene još u vremenu procesa ujedinjenja Italije kada je jednovremeno Kneževina Srbija uzor za svoje oslobođenje videla u Italiji. U vreme pre sticanja nezavisnosti i u vreme sticanja nezavisnosti iskustva je crpela iz tek formirane Ujedinjene Italije. Jovana Ivetić, doktorantkinja na Univerzitetu u Firenci, čija je doktorska teza posvećena srpsko-italijanskim diplomatskim odnosima od Berlinskog kongresa do aneksione krize 1908, objašnjava: „Čak se Srbija tog vremena zbog toga spominjala kao Pijemont balkanskih naroda. Da podsetimo, Pijemont je u severozapadnom delu Italije. U vremenu borbi za nacionalno ujedinjenje Italije na čelu Pijemonta nalazio se vladar iz dinastije Savoja koji je bio vladar i Kraljevine Sardinije, koja je još bila poznata kao Kraljevina Pijemont-Sardinija. U vreme procesa ujedinjenja 1859-1861. pokrajina Pijemont predstavljala je centar oko kojeg se ujedinila Italjija. Ono što je meni posebno zanimljivo je to da su italijanski dobrovoljci za vreme srpskih borbi za nacionalno oslobođenje dolazili da pomažu Srbiji“.

U centru pažnje naše emisije su diplomatske prepiske, samim tim i istorijat nastanka diplomatskih odnosa, kao i ko su bile prve diplomate i šta kazuju pisma.

„Ako govorimo na nivou diplomatske prepiske dveju međunarodno priznatih zemalja, onda je prva zvanična prepiska usledila godinu dana nakon sticanja nezavisnosti Kneževine Srbije, uspostavljanjem srpskog konzulata u Rimu i potpisivanjem konzularne konvencije sa Italijom 28. oktobra/9. novembra 1879, mada koreni diplomatskih odnosa sa Srbijom sežu u 1849, u vreme revolucije koja je zahvatila Evropu. To je period koji možemo definisati kao vreme buđenja svesti o nacionalnim državama, kada je Italija počela ratove za svoje ujedinjenje“. S tim u vezi Jovana Ivetić ukazuje na to da je još 1849. otvoreno prvo predstavništvo u Srbiji. Bio je to konzulat Kraljevine Sardinije u Beogradu. Ona kaže: „Zvanično, konzulat je otvoren da bi se uspostavili trgovački i ekonomski odnosi sa Srbijom, ali u diplomatskim krugovima se znalo da je povod za otvaranje tog konzulata svakako bila planirana međusobna vojna saradnja u borbama za nacionalno oslobođenje, što je izazvalo revolt Austrije i Rusije. Prvi konzul Kraljevine Sardinije bio je Marčelo Čeruti, rođen u Đenovi, koji je diplomatsku karijeru započeo 1825. U vreme njegovog dolaska u Beograd unapređen je u konzula prve klase. Njegov diplomatski staž u Vazalnoj Kneževini Srbiji trajao je kratko jer je već sledeće godine pod pritiskom Austrije na Sardsku vladu konzulat zatvoren. Do ponovnog otvaranja konzulata došlo je 1859. kada je za konzula postavljen Frančesko Astengo, koji je brzo stekao opšte simpatije u kneževini Srbiji kontaktirajući sa običnim svetom. Smatrao je da Srbija i Italija imaju sličnu sudbinu.“ Astengo je bio prvi konzul od svih stranaca koji je dobio sva prava srpkog građanina, pripoveda Ivetićeva i podseća na to da se Italija ujedinila 1861, da je osam godina kasnije otvorila konzulat u Srbiji i da je sve do 1879. samo Italija imala svoje predstavništvo u Srbiji, a da su se uslovi za uzajamno otvaranje diplomatskih predstavništava stekli godinu dana nakon što je Srbija postala nezavisna 1878.

Urednica i autorka: Drenka Dobrosavljević

Muzički urednik: Predrag Jovanović

Ton-majstor: Momčilo Đurđević