Dijalog kultura 27.05.2012.

Tema: AGRARNA PROŠLOST U MUZEOLOŠKIM ISTRAŽIVANJIMA: POLJOPRIVREDNA TEHNIKA

Mašine, oruđa i alatke u poljoprivredi nastajali su svrhovito i podsticali čoveka da traži tehnička i tehnološka rešenja za svoje potrebe. Njihova evolucija značajan je deo istorije tehničkih nauka i istorije inženjerske misli, a sačuvani predmeti veoma važan deo tehničko-tehnološke i kulturne baštine. Ipak, istorijat poljoprivredne tehnike se kod nas tek povremeno i rudimentarno obrađivao. Poljoprivredni muzej u Kulpinu u svojoj biblioteci okupio je evropske časopise iz prošlog veka, kao i one jugoslovenske, a koji su se bavili tom tematikom. Kroz stručna i naučna istraživanja, okupljanja arhivalija i predmeta i njihovom interpretacijom, jedan od retkih koji se bavi istorijom poljoprivredne tehnike je viši kustos Muzeja Vojvodine inženjer poljoprivredne tehnike Filip Forkapić, koji vodi Zbirku poljoprivredne mašine, oruđe i alatke Muzejskog kompleksa u Kulpinu.

„Patent motika“ slovi jedan oglas koji reklamira motiku-sejalicu u časopisu „Poljoprivredni glasnik“ aprila 1929., a koji nalazimo u radu inženjera Forkapića „Kolekcija sejalica u Muzeju Vojvodine – Muzejski kompleks u Kulpinu“. Ispod tog reklamnog naslova stoji objašnjenje za ovu motiku, koja je istovremeno bila i sejalica. Oglas ističe njena svojstva: „Izvrsna je za sejanje pod motiku kukuruza, graška, pasulja i repe. Udešava se prema potrebi i vrsti semena, može da seje od jednog do šest zrna. Precizan, brz, tačan i jednostavan rad.“

U ovom izdanju Dijaloga kultura inženjer Forkapić upoznaje nas sa mehaničkim mašinama u poljoprivredi. Ovo prilikom izdvajamo da on, između ostalog, pozivajući se na tekst A. Maha, ukazuje na to da prvu sejalicu za setvu u redove ili vrste (koje polažu seme u paralelne redove na jednaku dubinu) pominju španski autori i da je opisuju kao sejaći plug koji je 1663. godine pronašao Lokateli. „U Engleskoj je za pronalazača vrstačne sjalice proglašen Tula koji je u svom delu iz 1733. godine izneo predosti vrstačnog sejanja. Međutim, ovaj nov način sejanja je veoma sporo prodirao, iako su ga u nemačkoj propagirali Albert Ter i drugi , iz osnovnog razloga što su vrstačne sejalice bile ne samo nesavršene nego i skupe. Međutim, tek pred kraj 18. veka pojavljuju se dva nova tipa vrštačnih sejalice upotrebljive konstrukcije čiji su konstruktori bili Englezi Duket i Džejms Kuk 1785. godine. Prva sejalica se raširila u Engleskoj i imala je setveni apart u obliku valjka. Druga, napravljena od gvožđa, imala je setveni aparat sa kašikama i raširila se u Nemačkoj. Kao treći tip vrstačne sejalice smatra se pronalazak Engleza Viljamsona. Ona je sejala seme pomoću koničnog bubnja. Sva tri tipa sejalica su, sa raznim izmenama, upotrebljavana ne samo u engleskoj nego i u čitavoj Evropi. Istovremeno sa engleski pronalazačima javlja se i Čeh Vunderlih, sa čijom su sejalicom 1777. godine rađeni prvi ogledi. Ova sejalica bila je tako savršena da se može sa pravom govoriti o pronalasku sasvim novog tipa. Ona je imala sanduk, sličan današnjim konstrukcijama, na drvenom ramu, sa točkovima i rudom za zapregu, 16 otvora sa valjkom za izbacivanje semena i 16 lula ili sprovodnih cevi, takozvani semenovod. Oštrice na njima su pravile brazdice i istovremeno pokrivale seme. Pomoću njih se mogla regulisati dubina setve kao i to da se izdižu prilikom transporta. Upravo zbog toga se Vunderlihu može pripisati pravo pronalazača vrstačne sejalice praktično upotrebljivog tipa.“

Filip Forkapić u emisiji iscrpno govori i o najstarijim proizvođačima poljoprivredne mehanizacije, njihovim manifakturama i fabrikama u svetu i kod nas, kao i o istorijatu Muzejskog kompleksa u Kulpinu, te o mrežama i saradnji evropskih poljoprivrednih muzeja.

Urednica i autorka: Drenka Dobrosavljević

Muzički urednik: Predrag Jovanović

Ton-majstorka: Marica Jung